Việc nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc cung đình thời Lê sơ là một thách thức lớn đối với các nhà khoa học, do thiếu hụt trầm trọng các nguồn tư liệu lịch sử. Tuy nhiên, nhờ vào những phát hiện khảo cổ học quý giá tại Hoàng thành Thăng Long, cùng với các nghiên cứu so sánh chuyên sâu, chúng ta dần có thể hình dung rõ ràng hơn về diện mạo độc đáo và lộng lẫy của kiến trúc cung điện Việt Nam trong giai đoạn lịch sử đầy vàng son này, đặc biệt là thông qua trường hợp của Điện Kính Thiên.
Giải Mã Cấu Kiện Gỗ và Hệ Khung Mái của Kiến Trúc Cung Đình Thời Lê Sơ
Điện Kính Thiên, tọa lạc giữa trung tâm Cấm thành của Kinh đô Thăng Long, là tòa điện thiết triều quan trọng dưới thời Lê sơ. Được vua Lê Thái Tổ cho xây dựng vào năm 1428, ngay sau khi đất nước giành độc lập từ quân Minh (1407-1427) và tiến hành tái thiết kinh đô. Lịch sử ghi nhận tòa điện này đã trải qua nhiều lần sửa chữa, xây dựng lại vào các năm 1465, 1467 và được sử dụng liên tục qua ba triều đại lớn: Lê sơ (1428-1527), Mạc (1527-1593) và Lê Trung hưng (1593-1789).
Trải qua gần bốn thế kỷ tồn tại, kiến trúc cung đình thời Lê sơ tại Điện Kính Thiên đã bị phá hủy hoàn toàn vào năm 1816 khi nhà Nguyễn xây dựng hành cung mới trên nền đất cũ. Dấu tích duy nhất còn lưu lại ký ức vàng son của Điện Kính Thiên ngày nay chính là thềm bậc đá chạm rồng uy nghi tại trung tâm Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội. Sự thiếu hụt tư liệu thành văn và hình ảnh mô tả kiến trúc đã khiến việc phục dựng diện mạo, quy mô và hình thái của tòa chính điện trở nên vô cùng khó khăn. Đây thực sự là một bài toán lớn đòi hỏi sự kiên trì và phương pháp nghiên cứu khoa học chặt chẽ.
Kiến trúc Điện Long Thiên trên nền Điện Kính Thiên, minh chứng cho kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Bối cảnh lịch sử và tầm quan trọng của Điện Kính Thiên
Thời Lê sơ, đặc biệt dưới triều vua Lê Thánh Tông (1460-1497), Đại Việt đạt đến đỉnh cao về chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội. Nhu cầu thể hiện quyền uy đế vương và sự phồn thịnh của đất nước đã thúc đẩy sự phát triển rực rỡ của nghệ thuật và kiến trúc cung đình thời Lê sơ. Điện Kính Thiên, với vị trí trung tâm, không chỉ là nơi diễn ra các buổi thiết triều quan trọng mà còn là biểu tượng quyền lực tối cao, minh chứng cho tài năng và tầm vóc của các kiến trúc sư, nghệ nhân đương thời. Nó đóng vai trò then chốt trong việc định hình diện mạo của Cấm thành Thăng Long và phản ánh tinh hoa của văn hóa Việt.
Để có được cái nhìn toàn diện về không gian Điện Kính Thiên và tiến hành phục dựng, từ năm 2011 đến nay, hàng chục cuộc khai quật khảo cổ đã diễn ra xung quanh khu vực này. Kết quả khai quật trong hơn một thập kỷ đã mang lại nhiều phát hiện mới hết sức giá trị, cung cấp những bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho việc giải mã không gian Điện Kính Thiên và hình thái kiến trúc cung đình thời Lê sơ, đặc biệt là của tòa chính điện trong Cấm thành Thăng Long. Những di chỉ này chính là chìa khóa mở cánh cửa quá khứ, giúp chúng ta hiểu hơn về một giai đoạn kiến trúc huy hoàng.
<>Xem Thêm Bài Viết:<>- Khám Phá Thời Gian Các Cung Hoàng Đạo Chi Tiết Và Ý Nghĩa Sâu Sắc
- Khám Phá Các Bậc Tu Vi Trong Tiên Nghịch Đầy Huyền Bí
- Tử vi tuổi Đinh Sửu 1997 năm 2025 nam mạng chi tiết
- Bính Tý là mệnh gì? Giải mã chi tiết vận mệnh tuổi 1996
- Tử Vi Nam Mậu Dần 1998: Luận Giải Chi Tiết Vận Mệnh Cả Đời
Thềm bậc đá điện Kính Thiên, dấu tích kiến trúc cung đình thời Lê sơ còn lại tại Hoàng thành Thăng Long
Những phát hiện khảo cổ học hé lộ kiến trúc đấu củng
Sử sách và các tư liệu thành văn ghi chép về việc xây dựng kiến trúc cung đình của Hoàng cung Thăng Long thời Lê sơ thường rất hiếm hoi và không rõ ràng. Do đó, nguồn tư liệu khảo cổ học trở thành cơ sở khoa học quan trọng và đáng tin cậy nhất trong việc giải mã kiến trúc cung điện Việt Nam giai đoạn này. Dưới ánh sáng của những phát hiện này, kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long đang dần được “hồi sinh” một cách khoa học, thông qua các nghiên cứu học thuật nhằm khám phá những bí ẩn về hình thái kiến trúc.
Việc nghiên cứu giải mã hình thái kiến trúc, tức là giải mã về phong cách kiến trúc, có phương pháp tiếp cận nền tảng đối với trường hợp Điện Kính Thiên. Đó là phân tích các nguồn tư liệu khảo cổ học đào được tại di tích, kết hợp với tư liệu sử học và kết quả nghiên cứu so sánh với kiến trúc truyền thống hiện còn ở Bắc Việt Nam và kiến trúc cung điện cổ ở Đông Á. Trong phương pháp nghiên cứu này, điều quan trọng hàng đầu là phải giải thích về mặt bằng nền móng, về bộ khung giá đỡ mái và bộ mái của công trình. Hay nói cách khác, phải nghiên cứu giải mã về loại hình kiến trúc và kết cấu của bộ khung kiến trúc, dựa trên nghiên cứu kết cấu nền móng (hay mặt bằng kiến trúc) và các loại vật liệu, các loại cấu kiện gỗ liên quan đến kiến trúc, trên cơ sở đó mới có thể có được những hiểu biết về đặc trưng hay phong cách kiến trúc.
Tại di tích 18 Hoàng Diệu và khu vực Điện Kính Thiên, bên cạnh các dấu tích nền móng kiến trúc thời Lê sơ được gia cố vững chắc bằng gạch và ngói vỡ, các cuộc khai quật đã tìm thấy khá nhiều chân tảng đá kê cột gỗ của công trình. Các chân tảng đá này tuy có nhiều kích cỡ khác nhau nhưng đều được làm từ đá vôi màu trắng đục và có hình dáng khá thống nhất, không trang trí hoa văn. Đây là loại chân tảng kê đỡ các cột gỗ tròn, phổ biến trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ. Kích thước chân tảng từ 38-48cm (loại nhỏ dùng cho cột hiên) đến 50-60cm (loại lớn dùng cho cột cái), cho thấy sự phân cấp rõ rệt trong kết cấu.
Dấu tích móng trụ kiến trúc cung đình thời Lê sơ tại khu vực Điện Kính Thiên
Các loại cấu kiện gỗ và vai trò trong hệ đấu củng thời Lê Sơ
Trong hành trình thu thập tư liệu và nghiên cứu so sánh, một vấn đề quan trọng được đặt ra là, kết cấu bộ khung của kiến trúc cung đình thời Lê sơ được xây dựng theo kiểu thức kiến trúc gì: theo kiểu thức “chồng rường” hay “kẻ truyền” giống như kiến trúc tôn giáo truyền thống ở Bắc Việt Nam hiện nay, hay theo kiểu thức “đấu củng” giống như kiến trúc thời Lý, Trần? Đây là những câu hỏi lớn được đặt ra khi định hướng nghiên cứu giải mã về hệ khung giá đỡ mái và hình thái kiến trúc cung điện Việt Nam.
Với lịch sử kiến trúc cung điện cổ Đông Á, đấu củng là thuật ngữ phổ biến và là hình ảnh biểu trưng văn hóa, nghệ thuật kiến trúc cung đình của các triều đại quân chủ. Tại Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc, các kiến trúc cung điện của các triều đại còn tồn tại đến ngày nay đều là loại hình kiến trúc đấu củng, trên mái lợp ngói. Loại hình kiến trúc này được xem là một phát minh của người Trung Hoa, có lịch sử lâu đời từ thời Xuân Thu hơn 2.500 năm trước và nó có sự ảnh hưởng lan tỏa sang các nước đồng văn ở Đông Á. Tuy nhiên, đối với lịch sử kiến trúc Việt Nam, đấu củng dường như là khái niệm không phổ biến, thậm chí còn là vấn đề xa lạ.
May mắn thay, các phát hiện khảo cổ học đã cung cấp bằng chứng vững chắc. Tại hố khai quật ở phía Đông Điện Kính Thiên năm 2018, đã đào được một cột gỗ sơn thiếp đỏ cao 228cm, đường kính chân cột 38cm, tương ứng với loại chân tảng đá kê cột ở hàng hiên. Đáng lưu ý hơn, tại các hố khai quật ở khu vực này còn tìm thấy nhiều loại cấu kiện gỗ của bộ khung giá đỡ mái công trình. Nghiên cứu các cấu kiện gỗ và so sánh các mẫu gỗ đã phân tích cho thấy, các công trình kiến trúc cung đình thời Lê sơ được xây dựng chủ yếu bằng các loại gỗ quý trong nhóm tứ thiết (đinh, lim, sến, táu), trong đó nhiều là gỗ sến mật, táu mật và gỗ lim.
Minh họa kiến trúc đấu củng truyền thống tại các di tích, liên quan đến kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Trong các phát hiện khảo cổ học, một trong những cấu kiện gỗ quan trọng liên quan đến đấu củng thời Lê sơ là loại “đấu” nhỏ hình vuông. Loại đấu này được sơn son thiếp đỏ, kích thước 13,5×13,5cm, cao 6,0cm, dưới đáy có lỗ mộng hình ô van. Trên mặt tạo rãnh ngàm đỡ tay củng rộng 7,5cm. Đặc điểm này gợi nhớ đến Tử tâm đấu (é½å¿ƒæ–—) phổ biến trong kiến trúc đấu củng Trung Quốc thời Minh, nhưng phần chân đấu của Việt Nam thường tạo vát cong đều nhau, không vát chéo góc 60 độ như của Trung Quốc, cho thấy sự khác biệt trong kỹ thuật và thẩm mỹ.
Cấu kiện thứ hai liên quan đến đấu củng là các loại “bình áng”. Dựa theo hình vẽ trong Doanh tạo pháp thức, những cấu kiện gỗ trong cụm đấu củng có lỗ ngàm quay lên được xếp vào loại hình Củng. Còn các cấu kiện gỗ trong cụm đấu củng nếu có ngàm quay xuống thì đều phân loại thành Áng. Theo đó, các thanh gỗ ngắn có rãnh ngàm quay xuống đào được ở khu vực phía Đông Điện Kính Thiên đều được gọi là áng, và thuộc loại bình áng (nằm ngang), phân biệt với loại áng xiên. Loại bình áng này có nhiều kích thước và hình dáng khác nhau, gồm 3 loại chính: bình áng có 5 rãnh ngàm, bình áng có 3 rãnh ngàm và bình áng có 1 rãnh ngàm.
Các cấu kiện gỗ bình áng và đầu đấu củng phản ánh kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Các bình áng tìm thấy chủ yếu là loại có số rãnh ngàm lẻ: 1, 3, 5, chưa tìm thấy loại có số rãnh ngàm lớn hơn hoặc số chẵn. Phát hiện này gợi ý rằng, đấu củng Thăng Long thời Lê sơ thuộc loại đơn giản, có thể có 3 hoặc 4 tầng đấu củng và kích thước các cụm đấu củng tương đương hoặc nhỏ hơn đôi chút so với cụm đấu củng Trung Quốc thời Minh, như trường hợp so sánh với Đại Cao Huyền điện. Điều này phản ánh sự tiếp thu có chọn lọc và sáng tạo riêng của kiến trúc cung đình thời Lê sơ.
Đặc Trưng Nghệ Thuật và Kỹ Thuật Xây Dựng Kiến Trúc Cung Đình Lê Sơ
Một trong những bằng chứng quý hiếm nhất mô tả khá chân thực về loại hình kiến trúc đấu củng thời Lê sơ là hình vẽ trong lòng chiếc đĩa gốm lớn thế kỷ 15. Trên chiếc đĩa này vẽ hình 5 kiến trúc đấu củng có hai tầng mái (trùng diêm) và bộ mái kiểu “mái hồng đầu hồi”. Đây được xem là bằng chứng cực kỳ quan trọng, phản ánh sự tồn tại của loại hình kiến trúc đấu củng trong lịch sử kiến trúc Việt Nam thời Lê sơ, khẳng định vai trò của đấu củng không chỉ trong việc chịu lực mà còn trong việc tạo hình thẩm mỹ cho công trình.
Cho đến thời điểm hiện tại, khu di tích Hoàng thành Thăng Long đã tìm thấy những bộ phận hay những cấu kiện gỗ liên quan đến đấu củng của kiến trúc cung điện thời Lê sơ, đó là: Đấu và các loại bình áng, riêng củng (hay tay củng) và lư đấu thì chưa tìm thấy. Mặc dù chưa đầy đủ, nhưng dưới ánh sáng tư liệu xác thực này đã thúc đẩy hướng nghiên cứu học thuật về kiến trúc đấu củng thời Lê sơ, mở ra nhiều tiềm năng trong việc phục dựng.
Sự tinh xảo của kỹ thuật đấu củng và “bình áng”
Theo khái niệm thông thường, đấu củng gồm hai bộ phận cấu thành, đó là đấu và củng. Tuy nhiên, cấu trúc của “một hệ đấu củng”, “một bộ đấu củng” hay “một cụm đấu củng” thì nó phức tạp hơn nhiều, gồm nhiều cấu kiện liên kết lại với nhau, trong đó bao gồm các loại đấu, các loại củng và các loại áng. Nghiên cứu so sánh với kết cấu đấu củng của Đại Cao Huyền điện thời Minh sơ ở Cố cung Bắc Kinh (Trung Quốc) cho thấy, loại bình áng có 5 rãnh ngàm là loại áng nằm trên cùng của cụm đấu củng, có chức năng khóa đầu cụm đấu củng. Loại bình áng có 3 rãnh ngàm thì thường nằm ở giữa cụm đấu củng. Loại bình áng đầu chim có 1 rãnh ngàm thường nằm ở dưới cùng và đặt trên lư đấu.
Phục dựng kết cấu đấu củng từ cấu kiện gỗ khai quật, làm rõ kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Một điểm đáng chú ý trong các cuộc khai quật gần đây là mô hình kiến trúc men xanh lục rất đặc sắc tìm thấy tại phía Đông Điện Kính Thiên năm 2021. Đây là mô hình đầu tiên và duy nhất hiện nay có niên đại thời Lê sơ tìm thấy tại Việt Nam. Trên mô hình này mô tả khá hiện thực bộ mái của công trình được lợp bằng loại ngói ống thân trơn, có diềm là ngói câu đầu trích thủy và bộ khung của công trình là hệ đấu củng. Đây là hệ đấu củng thuộc loại “liên đấu củng”, tức là đấu củng được thể hiện theo phương nằm ngang với mật độ cao và đấu củng không chỉ được bố trí ở trên đầu các cột mà còn được bố trí ở vị trí giữa các cột hay giữa các gian (đấu củng giữa gian). Điều này thể hiện sự phát triển và phức tạp trong kỹ thuật xây dựng của kiến trúc cung đình thời Lê sơ, tối ưu hóa cả về chịu lực và thẩm mỹ.
Màu sắc và họa tiết trang trí lộng lẫy
Mặc dù đã trải qua nhiều lớp thời gian, nhưng các cấu kiện gỗ được khai quật đều còn lưu dấu vết sơn thiếp màu đỏ và phủ vàng thật ở đường diềm họa tiết hoa văn trang trí. Điều này phản ánh sinh động rằng, kiến trúc gỗ thời Lê sơ đều được sơn màu đỏ tươi và trên các họa tiết hoa văn trang trí còn được phủ lớp vàng thật, tạo nên vẻ đẹp sặc sỡ cho công trình. Nhận định này cho thấy, kiến trúc cung điện thời Lê sơ vốn từng được thiết kế rất công phu, trang trí cầu kỳ và tráng lệ với nhiều màu sắc lộng lẫy, sang trọng, mang vẻ đẹp tương đồng với các cung điện nổi tiếng nhất ở Đông Á thời bấy giờ, như Cố cung Bắc Kinh (Trung Quốc) hay Changdeokgung (Hàn Quốc). Sự lộng lẫy này thể hiện sức mạnh quyền uy, sự giàu có và thịnh vượng của các vương triều Lê sơ.
So sánh cấu trúc đấu củng, yếu tố quan trọng trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ và Trung Quốc
Ngoài ra, tại hố đào phía Đông Điện Kính Thiên, cùng vị trí phát hiện các loại bình áng, còn tìm thấy xà góc, rui hiên và thượng lương. Xà góc là cấu kiện đặt ở các góc mái của công trình, có chức năng nâng độ cao của bờ dải và tạo đường cong cho góc mái. Rui hiên dùng để đỡ mái ở phần hiên và tạo ra độ rộng (phần nhô ra) của mái hiên. Dựa vào đặc điểm sơn son ở đầu rui, có thể suy đoán rằng, hàng rui hiên của kiến trúc cung đình thời Lê sơ sẽ để lộ ra ngoài, dưới mái ngói vẫn có thể nhìn thấy tay rui nhô ra như kiểu rui của kiến trúc cung điện Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản. Điều này cũng có nghĩa rằng, hàng hiên của kiến trúc thời Lê sơ không sử dụng tàu mái che rui, tạo nên một nét khác biệt rõ rệt so với kiến trúc thời Lý, Trần.
Xà góc và rui bay với hoa văn sơn thiếp vàng, nét đặc trưng của kiến trúc cung đình thời Lê sơ
So sánh với kiến trúc khu vực và nét độc đáo của Việt Nam
Sự xuất hiện của bình áng trong kết cấu đấu củng và việc sử dụng rui bay ở hàng hiên với đặc điểm nêu trên cho thấy có sự chuyển đổi phong cách rất rõ ràng của kiến trúc cung đình thời Lê sơ so với kiến trúc cung điện thời Lý và thời Trần. Kiến trúc đấu củng thời Lê sơ có cấu trúc tương đồng với mô hình đấu củng thời Lý, Trần, nhưng lại có điểm khác biệt khá quan trọng là sự xuất hiện “bình áng”. Nghiên cứu so sánh “bình áng” trong cụm đấu củng của thời Lê sơ cho thấy nó có nhiều nét tương đồng với phong cách kiến trúc cung điện của Cố cung Bắc Kinh (Trung Quốc) thời Minh, như trường hợp Đại Cao Huyền điện.
Tuy nhiên, có sự khác biệt khá thú vị giữa đấu củng Việt Nam và Trung Quốc, đó là sự xuất hiện đầu rồng nhô ra từ đầu của các bình áng nằm trên tầng đấu củng trên cùng trong mô hình kiến trúc đào được tại di tích. Hình thức này cũng có thể thấy trên thực tế ở kiến trúc đình Tây Đằng hay chùa Bối Khê. Đầu rồng trên bình áng của các kiến trúc này thường đặt quay vào bên trong lòng nhà. Với kiến trúc cung đình thời Lê sơ, khảo cứu từ tư liệu mô hình đất nung có thể thấy, cụm đấu củng có bình áng thượng trang trí đầu rồng thường đặt trên đầu cột, còn cụm đấu củng có bình áng thượng trang trí văn mây thường nằm giữa các cột hay giữa các gian (đấu củng giữa gian). Đây là đặc điểm khác biệt, là nét đặc sắc riêng có của kiến trúc cung điện Việt Nam thời Lê sơ.
Giải mã chức năng cấu kiện gỗ giúp hiểu rõ hơn về kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Bảo tồn và Giá trị Văn hóa của Kiến Trúc Cung Đình Thời Lê Sơ
Từ kết quả nghiên cứu hình vẽ, mô hình và các cấu kiện đấu củng gỗ đào được tại di tích, có thể khẳng định rằng, kiến trúc cung đình thời Lê sơ là kiến trúc đấu củng. Trong bối cảnh nghiên cứu lịch sử kiến trúc cổ Việt Nam đang còn nhiều khoảng trống lớn, đây là nhận định rất quan trọng, là chìa khóa để giải mã về hình thái kiến trúc Điện Kính Thiên. Kết quả nghiên cứu này góp phần làm sáng rõ hơn lịch sử kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long, củng cố vững chắc hơn cho nhận định: Kiến trúc cung điện trong Hoàng cung Thăng Long xưa (từ thời Lý, Trần đến thời Lê) đều phổ biến hay chủ yếu là kiến trúc đấu củng.
Việc tái hiện hình ảnh về bộ khung giá đỡ mái của kiến trúc cung điện thời Lê sơ, đặc biệt là kiến trúc Điện Kính Thiên, dựa trên các bằng chứng khoa học tin cậy là vô cùng quan trọng. Nó không chỉ giúp chúng ta hiểu sâu hơn về kỹ thuật và nghệ thuật xây dựng của cha ông mà còn là cơ sở cho công tác bảo tồn, phục dựng di sản văn hóa. Các nghiên cứu chuyên sâu về cấu trúc bộ vì của công trình, tức là cấu trúc nội thất, mặc dù còn nhiều bí ẩn do việc làm trần che giấu trong các cung điện Đông Á, nhưng qua các cấu kiện còn sót lại như “thượng lương” kiểu chồng rường tại Điện Kính Thiên, gợi ý về sự kết hợp tinh tế, hài hòa giữa kiểu thức “đấu củng – chồng rường” trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ.
Kết cấu bộ vì của Điện Kính Thiên so sánh với kiến trúc cung đình thời Minh, tiết lộ đặc điểm kiến trúc cung đình thời Lê sơ
Công tác bảo tồn các di tích khảo cổ và nghiên cứu phục dựng kiến trúc cổ là một nhiệm vụ cấp thiết. Nó không chỉ giữ gìn những giá trị lịch sử, văn hóa cho thế hệ mai sau mà còn giúp khẳng định bản sắc văn hóa Việt Nam trong bối cảnh khu vực và thế giới. Mỗi mảnh vỡ gốm, mỗi cấu kiện gỗ được tìm thấy đều là một phần của bức tranh lịch sử vĩ đại, cần được trân trọng và nghiên cứu một cách khoa học nhất để phục vụ cho việc hiểu rõ hơn về kiến trúc cung đình thời Lê sơ và các triều đại khác.
Việc thấu hiểu kiến trúc cung đình thời Lê sơ không chỉ giúp chúng ta khám phá vẻ đẹp lịch sử mà còn là cách để tôn vinh trí tuệ và tài năng của tổ tiên. Những nghiên cứu chuyên sâu và tỉ mỉ, dựa trên bằng chứng khảo cổ học và so sánh liên ngành, đang dần hé mở một chương huy hoàng trong lịch sử kiến trúc Việt Nam, góp phần làm giàu thêm kho tàng văn hóa dân tộc. Đồ Thờ Lăng Vân hy vọng những thông tin này sẽ mang lại cái nhìn sâu sắc và thú vị về một giai đoạn kiến trúc vàng son của đất nước.
Câu hỏi thường gặp về Kiến Trúc Cung Đình Thời Lê Sơ
1. Điện Kính Thiên được xây dựng vào thời gian nào và do ai?
Điện Kính Thiên được vua Lê Thái Tổ cho xây dựng vào năm 1428, ngay sau khi đánh thắng quân Minh và tái thiết Kinh đô Thăng Long. Đây là tòa điện thiết triều trung tâm của Cấm thành.
2. Những dấu tích nào của Điện Kính Thiên còn tồn tại đến ngày nay?
Hiện tại, dấu tích rõ ràng nhất của Điện Kính Thiên còn tồn tại là thềm bậc đá chạm rồng uy nghi tại trung tâm Khu di sản Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội. Các cấu kiện gỗ và nền móng được tìm thấy qua khai quật khảo cổ.
3. “Đấu củng” là gì và vai trò của nó trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ?
Đấu củng là một loại kết cấu đỡ mái bằng gỗ, gồm nhiều cấu kiện như đấu, củng và bình áng, liên kết phức tạp. Nó không chỉ có tác dụng chịu lực, phân tán trọng lượng mái xuống cột, giúp công trình vững chắc trước thiên tai (như động đất), mà còn là một chi tiết trang trí quan trọng, tạo nên vẻ đẹp đồ sộ và tinh xảo cho kiến trúc cung đình thời Lê sơ.
4. Màu sắc chủ đạo và vật liệu trang trí trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ là gì?
Các cấu kiện gỗ trong kiến trúc cung đình thời Lê sơ thường được sơn son màu đỏ tươi và phủ vàng thật trên các họa tiết hoa văn trang trí. Vật liệu gỗ quý như đinh, lim, sến, táu cũng được sử dụng rộng rãi, tạo nên vẻ đẹp lộng lẫy và sang trọng.
5. Kiến trúc cung đình thời Lê sơ có điểm gì khác biệt so với kiến trúc cung đình thời Lý, Trần?
Kiến trúc cung đình thời Lê sơ có sự chuyển đổi phong cách rõ ràng so với thời Lý, Trần, đặc biệt là sự xuất hiện của “bình áng” trong kết cấu đấu củng và việc sử dụng rui bay ở hàng hiên. Các nghiên cứu cũng chỉ ra những nét đặc sắc riêng như đầu rồng nhô ra từ bình áng, phản ánh sự sáng tạo và tiếp biến văn hóa.